Zanana

"Ik denk dat als ik ooit de Hemel bereik, als die al bestaat, dat ik dan deze muziek hoor", zei Karin na afloop van het acht uur durende Spem in Alium in de Matthiaskerk. Karin had het project de hele acht uur begeleid.

Spem in Alium, in het kader van ons Musica Sacra Maastricht festival, is een veertigstemmig koorwerk uit 1573 uitgevoerd door nota bene twee mannen, Terry Wey en Ulfried Staber. Ze zingen afwisselend negen minuten één stem, nemen dat op en spelen de opnames af voor elke volgende doorloop. Dat dus veertig keer waardoor je in de grande finale om 20.00 uur het complete werk hoort. Acht uur lang focus en opperste concentratie want, zo stipte Remy Alexander aan in zijn Festivalinleiding de voorgaande avond, maak je in het tweede uur bijvoorbeeld een foutje dan hoor je die fout de resterende zes uur steeds terugkomen. En zo is het een passende metafoor voor het leven, voegde hij er knipogend aan toe.

Een uur voordat ik de Matthiaskerk binnenstormde, klom ik met zo’n dertig andere bezoekers de eeuwenoude wenteltrap naar de Keizerzaal van de Servaasbasiliek omhoog. Een hard en onophoudelijk gezoem, sirenes, terwijl we de 96 treden omhoog cirkelden. Boven in de halfduistere zaal mocht iedere bezoeker een envelop uit een grote schaal vol met enveloppen, kiezen: de avonturier bijvoorbeeld, of een sportief iemand, moms hugs, nieuwsgierig, age 25, nurses en nog veel meer. Ik koos Is docent.

Midden in de zaal rondom een kistje met een omgevallen lamp, lagen kussens; iedereen zocht een plaatsje, de een wat gemakkelijker dan de ander. We werden continu gefilmd en gefotografeerd door mensen die om ons heen liepen terwijl het afschuwelijke gezoem vanuit vier surroundspeakers om ons heen bleef cirkelen. De makers zaten aan een tafeltje, stoïcijns op schermen turend.

Bovenaan de brief die ik uit de enveloppe haalde stond “lees deze brief hardop voor zodra de lamp brandt, laat je leiden door het licht en stop als je klaar bent of als de lamp uitgaat.”

Steeds ongemakkelijker keek ik om me heen. Het duurde even maar toen ging de lamp zachtjes aan. Mensen begonnen te lezen terwijl het gruwelijke geluid de oren bleef teisteren.

“Mijn” docent heette Refaat Alareer, had gestudeerd in London en Malaysia, doceerde literatuur en creatief schrijven aan de Islamitische Universiteit van Gaza en richtte zich op wereldliteratuur, Israëlische poëzie en de weergave van Joden in de Engelse literatuur, met een nadruk op parallellen tussen Palestijnse en Joodse ervaringen. Hij liet zich openlijk uit over de Israëlische bezetting en documenteerde de gevolgen ervan voor Gaza en zijn familie. Hij en zijn vrouw hadden zes kinderen. Veel van zijn familieleden waren eerder omgekomen in conflicten, waaronder zijn broer tijdens de Gaza-oorlog van 2014.

Op 6 december 2023 werd hij samen met zijn broer, zus en vier neven bij een waarschijnlijk doelgerichte actie gedood. Zijn gedicht Als ik moet sterven werd na zijn dood wijdverspreid en vertaald in meer dan 250 talen. Vijf maanden na zijn dood, op 26 april 2024, kwamen ook zijn oudste dochter, Shaimaa, haar man en hun pasgeboren kind om het leven bij een Israëlische luchtaanval op hun huis in Gaza-stad.

De lamp ging uit... De oorlogsgeluiden hielden niet op, er was geen einde want het houdt niet op.

Een jongedame stond op, een paar mensen volgden langzaam haar voorbeeld en verlieten de zaal, anderen bleven zitten. De makers stonden stilletjes op en verdwenen in het duister.

Uiteindelijk daalde ik na een kleine twintig minuten compleet verdoofd de trappen af, weg van het martelende gezoem het nazomerse stadsgeroezemoes in.

Verdriet over en woede om de aanhoudende genocide, de vele verloren mensenlevens, het onbegrip en onwil om te acteren, om goed te doen, om te duiden en niet af te doen als de “Palestijnse zaak” zoals laatst nota bene een journalist liet optekenen in de lokale krant. En bang was ik, bang dat we de fout die we nu maken de rest van ons leven met ons mee zullen dragen.

En zo spoedde ik me via het Vagevuur naar het Vrijthof en over de Markt richting de Matthiaskerk waar de hemelpoort nog openstond maar de engelen het welverdiende applaus al in ontvangst namen.

"Ik denk dat als ik onverhoopt de hel in moet, dat ik weet wat ik zal horen", antwoordde ik Karin.

Zanana زنانة: verwijst naar het constante zoemende geluid van de Israëlische militaire bewakings- en aanvalsdrones

Zanana:

Concept, productie: Nora Tarraf en Jeske de Haart

Geluid, app-ontwikkeling: Sachit Ajmani

App-ontwikkeling: Giannis Montesantos

als ik moet sterven

moet jij blijven leven

om mijn verhaal te vertellen

om mijn spullen te verkopen

om een stuk stof

en wat touwtjes te kopen

(zorg ervoor dat ze wit en lang zijn)

zodat een kind, ergens in Gaza,

terwijl hij de hemel in de ogen kijkt,

wacht hij op zijn vader die in een vuurzee vertrok -

en van niemand afscheid nam

zelfs niet van zijn eigen vlees

zelfs niet van zichzelf -

ziet hij de vlieger, mijn vlieger die jij hebt gemaakt, boven vliegen

en voor een moment denkt hij dat er een engel is

die de liefde terugbrengt

als ik moet sterven

laat het hoop brengen

laat het een verhaal zijn

Refaat Alareer, 23 september 1979 – 6 december 2023